Column Hein van Dongen:
"Is een tomaat zwart of wit?"
Nog even, en het is weer 1 april, en dan moet mijn belastingaangifte de deur uit zijn. Bij ‘bijzondere omstandigheden’ staat dan weer die vraag of men een chronische ziekte heeft. Er zijn twee mogelijkheden: ja of nee.
Het geeft altijd een vreemd gevoel als ik die vraag met een muisklik ga beantwoorden. Het zijn van die vragen die je zo vaak tegenkomt: ben je voor of ben je tegen, ben je gezond of ziek, kan je werken of niet. Een kruisje in een hokje zetten als antwoord is genoeg, een eigen verhaal er aan toevoegen heeft geen zin, dat leest de computer toch niet.
Gezondheidsproblemen worden niet alleen getypeerd door klachten, maar ook door labels. Iemand die klachten heeft wil graag horen wat hij mankeert, om te weten waar hij aan toe is. Maar labels kunnen ook belemmeren dat we het unieke van een situatie onder ogen krijgen.
Heel lang geleden waarschuwde de Amerikaanse psycholoog en arts William James zijn collega’s voor de neiging om zich te veel door simpele classificaties te laten leiden. Als het ging om psychische gezondheid dacht James dat er niet zoiets bestond als een ‘gemiddelde mens’, en we zouden ons er met alle macht van moeten weerhouden om zo iemand te willen zijn. Ieder mens is uniek, en of iemand wel of niet ‘gezond’ is hangt af van het soort leven dat hij leidt. James schreef: “Een kamer is nooit in absolute zin te donker of te licht. Als ze te donker is voor een horlogemaker, kan ze nog wel licht genoeg zijn om in te eten of te spelen. Zo ook kan iemand psychisch ook gezond genoeg zijn voor een bepaald leven en not sane enough voor een ander.”
Je krijgt vaak de indruk dat het kenmerkende van je situatie of visie in simpele vragen niet aan de orde komen, zoals kleuren die niet in een zwart-wit schema passen. Als we dat zwart-wit denken loslaten wordt de wereld minder overzichtelijk. Maar uiteindelijk is niemand gebaat bij te grove indelingen.
Misschien brengt het de kleur in iemands leven weer wat terug, als er naar diens unieke situatie en unieke mogelijkheden kan worden gekeken.
terug naar nieuwsbrief nummer 8